Dom Matki ze stuletnią tradycją

Misjonarze Saletyni, nabywając 7 czerwca 1910 r. posiadłość w Dębowcu, stali się właścicielami prawie 4-hektarowego terenu, na który składały się zabudowania dworskie, pole, łąki oraz park z kilkusetletnimi dębami, lipami i brzozami.

Dawny pałac Zborowskich nie nadawał się na utworzenie w nim klasztoru i niższego seminarium, dlatego rozpoczęto budowę nowego, dwupiętrowego domu. Saletyński klasztor w Dębowcu został zaprojektowany imponująco, jak na ówczesne warunki: 36 m długości, 15 m szerokości i tyle samo wysokości. Miał 4 kondygnacje. W wysokich suterenach mieściła się kuchnia, dwie jadalnie i piwnice. Parter przeznaczono na klasy szkolne. I piętro zajmowały mieszkania księży i biblioteka, a na drugim przygotowano sypialnie dla 80 wychowanków. Razem z domem wznoszono przylegającą do niego kaplicę.

Przy budowie zatrudniono ponad stu murarzy. Zakupiono 700 tys. cegieł. O tempie inwestycji świadczy wypowiedź ks. Eugeniusza Piccarda MS: „Praca szła raźno, bo poświęcenia kamienia węgielnego dokonano 7 września 1910 r., a na Boże Narodzenie dom był już pod dachem”.

Otwarcie nowego klasztoru oraz gimnazjum wraz z internatem dla chłopców nastąpiło 18 października 1911 r. Księża i uczniowie przenieśli się z Puźnik, gdzie przez kilka lat próbowano tworzyć pierwszą w Polsce placówkę zakonną Księży Misjonarzy Saletynów. Kronikarz określił przeprowadzkę jako „przelew życia”.

21 października 1911 r. dziekan żmigrodzki ks. Zygmunt Kwieciński dokonał poświęcenia nowej fundacji. Ponieważ kaplica nie nadawała się jeszcze do sprawowania kultu, poświęcono tymczasowe oratorium, urządzone w dużej sali na parterze. Odtąd dom misjonarzy saletynów w Dębowcu uważano za macierzysty dom zgromadzenia w Polsce.

15 września 1912 r. poświęcono kaplicę pod wezwaniem Matki Bożej Saletyńskiej. W głównym ołtarzu, wykonanym w stylu neogotyckim, znajdował się olejny obraz Pięknej Pani z La Salette w postawie stojącej – dar Matyldy Meleniewskiej z Krakowa dla klasztoru w Dębowcu. Malarka wykonała także obrazy do trzech ołtarzy bocznych, dedykowanych Najśw. Sercu Pana Jezusa, św. Józefowi i św. Stanisławowi Kostce – patronowi małoseminarzystów.

19 września 1912 r. celebrowano w kaplicy pierwszy w Dębowcu odpust ku czci Matki Bożej Saletyńskiej. Uczestniczyli w nim 4 przyjezdni kapłani i miejscowi parafianie z kościoła św. Bartłomieja Apostoła. Obraz Matki Bożej w zakonnej kaplicy wkrótce zasłynął cudami i zaczęto przy nim składać dziękczynne wota. Miejscowy proboszcz, ks. Zygmunt Męski, zachęcał chorych parafian, by polecali się opiece Maryi Saletyńskiej.

W 1914 r. w dębowieckim klasztorze przebywało już ponad 50 uczniów, ale gdy powołano do wojska starsze roczniki, małe seminarium zamknięto na rok. Dopiero po odzyskaniu niepodległości nastąpił znaczny rozwój kultu Matki Bożej Płaczącej. Przyczyniły się do tego odpusty z udziałem pieszych pielgrzymek, organizowane od 1920 r. przez ks. Michała Kolbucha MS, a także urządzenie drukarni i wydawanie od 1921 r. „Posłańca Matki Boskiej Saletyńskiej”.

Kandydaci do stanu duchownego w zgromadzeniu saletyńskim po ukończeniu gimnazjum udawali się do Włoch celem odbycia nowicjatu i podjęcia studiów teologicznych. W 1929 r. ze względu na trudności finansowe zaprzestano wysyłać polskich kleryków na studia do Rzymu i otwarto w dębowieckim klasztorze własne wyższe seminarium duchowne.

W roku 1932 ogólny kryzys ekonomiczny uniemożliwił dalszy pobyt wychowanków i szkołę na 5 lat zamknięto. Do kaplicy przybywały jednak tłumy pielgrzymów. 17 września gen. Józef Haller na kolanach dziękował tu za wolną Polskę i ofiarował swój Krzyż Srebrny Orderu Virtuti Militari. W odpuście brało wtedy udział 35 tys. czcicieli Zapłakanej Matki.

Z końcem października 1939 r. wszystkie zabudowania klasztorne zostały przejęte przez wojsko niemieckie i zamienione w koszary. Przebywało w nich 350 okupantów. Zakonnikom pozostawiono jedynie część klasztoru oraz kaplicę. We wrześniu 1944 r. rozpoczęła się ofensywa radziecka i klasztor dwukrotnie ucierpiał podczas bombardowania Dębowca. Największe zniszczenia zostały spowodowane działaniami frontowymi 15 stycznia 1945 r. Kronika z tamtego okresu podaje rozmiar zniszczeń: „W budynku głównym okna powybijane, drzwi wywalone z futrynami, potrzaskane sufity, ogromne wyrwy od pocisków”. Reszty zniszczenia dopełnili żołnierze Armii Czerwonej, kradnąc i paląc wszystko, co napotkali w klasztorze, zwłaszcza zbiory biblioteki i archiwum. „Po wyzwoleniu – wspominał br. Bronisław Glanc MS – przez cały tydzień nie mieliśmy Mszy św., bo wszystkie paramenty rozkradziono. Nie było w czym odprawiać, na czym i gdzie”.

Już w marcu 1945 roku otwarto w domu macierzystym gimnazjum i liceum dla młodzieży, ponieważ budynki szkolne w Jaśle zostały całkowicie zburzone. Liczba uczniów dochodziła do 250. Wśród nich było kilkunastu wychowanków małego seminarium. Władza ludowa nie była jednak księżom życzliwa. Bezprawnie zabrano drukarnię, czego nie zrobili okupanci niemieccy. Kilka lat później upaństwowiono szkołę, a w 1950 roku ją zlikwidowano.

3 lipca 1952 r. to dzień dotkliwej straty w saletyńskiej historii Dębowca. Rano urzędnicy państwowi otoczyli klasztor; nikomu nie wolno było wychodzić z budynku. Pozostawiono zakonnikom 3 pokoje na parterze i 3 na I piętrze, a resztę zabrano na rzecz Skarbu Państwa. „Byliśmy świadkami – pisał ks. Józef Burdaś MS – jak prowadzący egzekucję co cenniejsze książki i przedmioty odkładali dla siebie”. Oprócz pomieszczeń mieszkalnych, saletyni zostali pozbawieni gabinetu fizyczno-przyrodniczego, kuchni, spiżarni i biblioteki. Wczesnym wieczorem murarze zaczęli przegradzać kondygnacje. Cegły i zaprawa były już na to przygotowane.

Zagrabiony dom macierzysty najpierw zajmowało sanatorium przeciwgruźlicze. Bez zgody zgromadzenia powiększono budynek od strony wschodniej. Potem umieszczono w nim Oddział Wewnętrzny Szpitala Powiatowego w Jaśle, a po kilku latach Państwowy Dom Pomocy Społecznej dla Dorosłych. Zalegano z płaceniem czynszu, a wszelkie starania o odzyskanie klasztoru były bezskuteczne.

Od 1982 roku wprowadzono w kościele sanktuaryjnym nabożeństwo Nieustającej Nowenny do Matki Bożej Saletyńskiej. Modlono się rozwój kultu, o zniesienie stanu wojennego w Polsce, a zwłaszcza o zwrot domu zakonnego. Już wcześniej publicznie zanoszono modlitwy w tej intencji.

8 lipca 1992 roku wicewojewoda krośnieński osobiście zdjął ze ściany klasztornego budynku tablicę informującą, że to jest Dom Pomocy Społecznej. Saletyni rozpoczęli kapitalny remont odzyskanego, lecz bardzo zdewastowanego obiektu. W ciągu kilku lat wymieniono stropy i przebudowano wnętrze w taki sposób, by historyczny dom macierzysty zgromadzenia w Polsce mógł służyć jako dom rekolekcyjny i dom pielgrzyma.

Z pietyzmem odnowiono kaplicę, która stanowi najstarszą część dębowieckiego sanktuarium. Dzisiaj czciciele Matki Bożej mogą trwać na modlitwie przed tym samym obrazem, przed którym klękały wszystkie przedwojenne pielgrzymki i gdzie wychowały się całe pokolenia polskich saletynów.

W grudniu 1996 r. rozpoczęto długoterminowy remont dalszej części domu. Zwiększający się po koronacji łaskami słynącej figury Matki Bożej Płaczącej ruch pielgrzymkowy stwarzał pilną potrzebę przygotowania nowych pomieszczeń noclegowych wraz z zapleczem gastronomicznym.

Wiosną 1997 roku wstawiono nowe okna, a jesienią rozpoczęto renowację ołtarza w kaplicy Matki Bożej Saletyńskiej. W marcu 1998 r. zainstalowano windę w jadalni na parterze. Pięć miesięcy później uruchomiono nową kotłownię centralnego ogrzewania w systemie gazowym, z komputerowym sterowaniem.

19 maja 1999 roku odbyło się poświęcenie Domu Rekolekcyjnego w Dębowcu. Cała wspólnota zakonna została zaproszona na uroczysty obiad. W następnym roku do pomocy ks. dyrektorowi Jackowi Ocieczkowi MS przydzielono br. Jarosława Stupkiewicza MS i ks. Kazimierza Wolana MS, który doposażył dom i go ozdobił pięknymi kompozycjami własnych fotografii.

W roku 2008, kiedy dyrektorem był ks. Antoni Skałba MS, za zgodą władz zakonnych, dom rekolekcyjny zmienił nazwę na Centrum Pojednania La Salette. Tu odbywają się kapituły zakonne i międzynarodowe spotkania. Oprócz posługi rekolektantom i pielgrzymom, kapłani podjęli kierownictwo duchowe, spotkania dla osób w związkach niesakramentalnych, katechezy dla dorosłych, skrutacje słowa Bożego, specjalistyczne porady trzeźwościowe. Pielgrzymi mają do dyspozycji 102 miejsca noclegowe w 40 pokojach, kaplicę, dwie sale konferencyjne i dwie jadalnie. Wiosną 2009 r. rozpoczęto remont dachu i montowanie baterii słonecznych. Od strony północnej dom ocieplono i odnowiono całą elewację.

Kolejny gospodarz – ks. Zbigniew Pałys MS – w marcu 2011 r. zainstalował windę osobową dla pielgrzymów, zatroszczył się o odnowienie wejścia do budynku, wymienił okna w kaplicy, a 17 lipca 2012 r. rozpoczął remont czcigodnej kaplicy, by godnie można było świętować stulecie jej poświęcenia i pierwszego w Dębowcu odpustu ku czci Pięknej Pani z La Salette.

Maryjo, nasza Matko, otul modlitwą i miłością wszystkich, którzy przybywają do Twojego Domu. Niech w ciszy kontemplują łzę spływającą po Twym obliczu, niech wielbią ukrzyżowanego Jezusa i usłyszą głos Boga, by mogli odejść stąd napełnieni radością, łaską pojednania i nowego życia.

Iwona Józefiak OCV